Sosyoloji Mülakat Nedir? Bir Genç Yetişkinin Gözünden
Sosyoloji mülakatı, her ne kadar kulağa ciddi bir akademik süreç gibi gelse de, işin içine girdiğinizde tam anlamıyla ne olduğunu anlamak biraz zaman alabiliyor. Hele bir de işin içine biz sosyal bilimler öğrencilerini katarsak, konuyu daha bir karmaşık hale getirebiliriz. Bunu yaparken, tabii ki biraz mizah katmadan geçmek olmaz. Çünkü kimse ağır akademik bir dilde bir yazıyı sonuna kadar okumak istemez, değil mi? Bazen konuya ne kadar derinlemesine girmeye çalışsak da, bir an gelir ve fark ederiz ki: “Ben bu işi ne kadar da çok kafama takıyorum!”
Sosyoloji Mülakatı Nedir? – Bir Parantez Açalım
Sosyoloji mülakatı, temelde sosyologların bir araştırma yaparken, belirli bir toplumu ya da grubu daha yakından anlamak amacıyla yaptığı bir görüşme türüdür. Kişilerle yapılan birebir sohbetlere dayalı bu süreç, insanları, toplumları ve onların dinamiklerini derinlemesine keşfetmek için oldukça faydalıdır. Yani, sosyal yapıları anlamak için “insanlara bakmak” aslında ne kadar güzel bir yol!
Ama ben bunu yazarken, şöyle bir şey düşündüm: Acaba sosyoloji mülakatında “Sizce kahve mi, çay mı?” sorusu yerine, “Sizce kahve mi, kahve mi?” sorusu sorsam nasıl olur? Çünkü bazen mülakatlarda, konuştuğunuz kişi sizden o kadar etkilenir ki, aslında biraz da siz onları etkilersiniz, değil mi?
Mülakata Hazırlık – Kaygılarımız, Hedeflerimiz
Her şeyden önce, sosyoloji mülakatına hazırlanırken hissettiğiniz şey genellikle “Acaba doğru cevapları mı veriyorum?” oluyor. Çünkü herkes kendini en iyi şekilde göstermek ister. Bu, bizim içimizdeki küçük bir “akademik süper kahraman” duygusunu tetikler. Evet, bu mülakata katılan kişi ya da araştırmacı olmak istesek de, genelde sıkça şöyle konuşuyoruz:
Ben: “Ya nasıl bir şey bu mülakat, ne sorarlar acaba?”
Arkadaşım: “Sosyoloji mülakatı mı? Ciddi sorular soracaklardır. Mesela ‘Kadın ve erkeğin toplumsal rolleri üzerine ne düşünüyorsun?’ diye bir şey sorarlarsa şaşırma.”
Ben: “Vallahi bir de ‘Evlenmeden önce insanlar birbirlerini tanımalı mı?’ gibi şeyler de soruyorlar. Cevabımı hazırladım, ama her an ‘Kadın ve erkek eşit midir?’ diye bir soruyla karşılaşabilirim!”
Sosyoloji mülakatında kaygı seviyeniz, aynen bu şekilde tavan yapabilir. Ama unutmayın, mülakatlar ne kadar resmi olsa da aslında genellikle oldukça samimi geçer. Yani o akademik ortamda bile rahatlamanızı sağlayacak bir şeyler vardır.
Mülatakta Neler Olur? – Düşünce Patlaması
Mülakata girdiğinizde ilk yapmanız gereken şey, gerçekten karşınızdakini dinlemeye çalışmaktır. Bunu yaparken bir yandan da sizin hakkında, bu şansı nasıl değerlendireceğiniz üzerine kaygılarınızı düşünüyorsunuz. Başka bir deyişle, mülakat yapmak aslında hem bir tür akademik analiz, hem de kişisel düşüncelerinizi ifade etme fırsatıdır.
Günlük yaşamdan bir örnek vereyim. Diyelim ki bir kafe açmak istiyorsunuz ve orada çalışanlara neden masaları temiz tutmaları gerektiğini anlatmanız gerekiyor. Bir sosyolog olarak, “Evet, sosyo-ekonomik durumu stabil olmayan bir grup için ‘masaların temiz olması’ önemli değil, ancak toplumsal kabul ve normlar açısından masaların düzeni de önemlidir” gibi bir şeyler söyleyebilirsiniz. Bu tıpkı bir mülakatın içine girdiğinizde gördüğünüz bir anda olabilir.
Mülakatcı: “Toplumda kadın ve erkek rollerinin nasıl farklılaştığını düşünüyorsunuz?”
Ben: “Kadın ve erkek rollerini, mesela, ‘Tamam, işte senin yerin mutfakta, benimki ise bilgisayar başında’ şeklinde sabitleyebiliriz. Ama şaka bir yana, bunlar gerçekten çok değişken ve kültüre bağlı. Çünkü bir grup için mutfak önemli olabilirken, diğer grup için evdeki sabah rutini bile farklıdır.”
Sonuç Olarak – Sosyoloji Mülakatı, Eğlenceli Bir Zihin Egzersizi
Sosyoloji mülakatı yapmak, bir bakıma bir insanın toplumsal rolünü, düşüncelerini, davranışlarını anlamaya çalışırken, o kişinin de sizi anlaması sürecidir. Mülakat boyunca bir yandan toplumsal yapıları çözmeye çalışırken, bir yandan da bazen iç sesinizle dalga geçebilirsiniz:
İç Ses: “Hadi be, daha fazla akademik laf yapma. Adamın gözünün içine bak, sade bir şekilde anlat!”
Sosyoloji mülakatı, aslında ciddi ama bir o kadar da samimi bir süreçtir. Her zaman doğru cevapları vermek zorunda değilsiniz. Bu işin içine samimiyet katmak ve bazen de espri yapmak, mülakata katılan kişiyle daha derin bir bağ kurmanıza yardımcı olabilir. Sonuçta, akademik bilgi ve gerçek dünyada uygulama bir arada, oldukça öğretici ve bazen de eğlenceli olabilir.
Bazen bir sohbetin sonu, bir ders kadar öğretici olabilir; bazen de bir mülakat, bir arkadaşla yapılan kahve sohbetinden farksızdır. Sosyoloji mülakatı nedir? Bu yazıyı okuduktan sonra, artık sanırım cevabı buldunuz: Bir nevi toplumsal yapıları analiz ederken, bir yandan da kendi düşünce sınırlarımızı test ettiğimiz eğlenceli bir süreç!